در هنگام خواندن سوره ی عنكبوت آيه 45 از حزب 80 ، قرآن كريم می خوانیم كه می فرمايد:
اُتْلُ مَآ أُوْحِىَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ
وَأَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنكَرِ
وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
ترجمه
آنچه را از كتاب (آسمانى قرآن) به تو وحى شده تلاوت كن
و نماز را به پادار، كه همانا نماز (انسان را) از فحشا و منكر باز مى دارد
و البتّه ياد خدا بزرگتر است و خداوند آنچه را انجام مى دهيد مى داند.
نکته ها:
در اين آيه خداوند به پيامبرش دستور تلاوت قرآن و نماز را در كنار هم داده و اين به خاطر آن است كه قرآن و نماز دو منبع نيروبخش مى باشند. خداوند كه به پيامبرش از يك مسئوليّت سنگين خبر مى دهد، «انّا سنلقى عليك قولاً ثقيلاً»(143) به او مى فرمايد: براى انجام اين مسئوليّت سنگين، از دو منبع نيروبخش كمك بگير:
يكى تلاوت قرآن. «و رَتّل القرآن ترتيلا» (144)
و ديگرى نماز شب. «اِنّ ناشئة اليل هى اَشدّ وَطاً و أقوم قيلاً» (145)
البتّه علاوه بر اين آيه، نماز و قرآن، بارها در كنار هم آمده است؛ از جمله: «يتلون كتاب اللّه و اقاموا الصّلاة»(146) و «يمسّكون بالكتاب و اقاموا الصّلاة»(147)
براى جمله «لذكر اللّه اكبر» چند معنا بيان شده است:
الف: نماز، بزرگترين ذكر الهى است. به دليل آيه ى «أقم الصّلاة لذكرى»(148) كه نماز را ذكر خداوند مى داند.
ب: ياد خدا (و حضور قلب)، بالاتر از ظاهر نماز است.
ج: ياد خدا براى انسان از همه كارها برتر است.
د: ياد خدا، براى جلوگيرى از فحشا و منكر بالاتر از هر اهرم ديگر است.
ه: ياد خدا از شما، بزرگتر از ياد شما از خدا است. (البتّه اين معنا با توجّه به روايات در ذيل آيه «فاذكرونى اذكركم»(149) برداشت شده است.(150))
به پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله گفته شد: فلانى هم نماز مى خواند و هم خلاف مى كند، فرمود:«انّ صلاته تنهاه يوماً»(151) بالاخره نماز او روزى نجاتش خواهد داد.
امام صادق عليه السلام فرمود: هر كسى دوست دارد قبولى يا ردّ نمازش را بداند، ببيند نمازش او را از فحشا و منكر باز داشته است يا نه. سپس امام عليه السلام فرمود: «فبقدر ما منعته قبلت منه»(152) به اندازهاى كه نماز، انسان را از منكرات باز مى دارد، به همان اندازه قبول مى شود.
——————————————————————————–
143) مزمّل، 5.
144) مزمل، 4 .
145) مزمل، 6 .
146) فاطر، 29 .
147) اعراف، 170 .
148) طه، 14.
149) بقره، 152 .
150) تفسير نورالثقلين.
151) تفسير مجمع البيان.
152) تفسير مجمع البيان.
پيام ها
1- تنها آشنايى با مفاهيم، تلاوت و آموزش قرآن كافى نيست، بلكه عمل لازم است. «اُتلُ - أقِم»
2- قرآن و نماز، در رأس برنامههاى تربيتى است. «اُتلُ - أقِم»
3- رابطه پيامبر با مردم از طريق تلاوت آيات قرآن و ابلاغ اوامر خداوند به آنان و رابطه او با خدا از طريق عبادت و نماز است. «اُتلُ - أقِم»
4- در تبليغ و ارشاد، حكمت و آثار دستورها دينى را بيان كنيم. «أقِم الصّلاة انّ الصّلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر»
5 - در پيشگاه خداوند، نماز از عظمت و جايگاه خاصّى برخودار است. «أقم الصّلاة اِنّ الصّلاة» (تكرار كلمه ى «صلاة»)
6- نقش اصلاحى نماز در فرد و جامعه حدسى و پيشنهادى نيست، بلكه قطعى است. «اِنّ الصّلاة» (كلمه ى «انّ» و جمله ى اسميه)
7- اگر نمازِ انسان، او را از فحشا و منكر باز نداشت، بايد در قبولى نماز خود شك كند. «اِنّ الصّلاة تنهى»
8 - گسترش كارهاى نيك و معروف، به طور طبيعى مانع رشد منكر است. «الصّلاة تنهى»
9- علم خداوند، ضامن اجراى صحيح دستورهاى اوست. «واللّه يعلم ما تصنعون»
10- در نماز، انواع راز و رمزها، هنرها و سليقه ها نهفته است. «ما تصنعون»
منبع: تفسير نور / حجة الاسلام محسن قرائتى / تفسير ذيل آیه 45 سوره عنکبوت
آثار نماز از ديدگاه قرآن و حديث
